XÚY VÂN
GIẢ DẠI
(Trích chèo Kim Nham)

NỘI DUNG BÀI HỌC

I.TÌM HIỂU CHUNG
1, Tri thức ngữ văn
2, Tích trò Kim
Nham
3, Lớp chèo Xúy
Vân giả dại

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1, Màn giới thiệu của Xúy Vân
2, Tình cảnh éo le và mong ước
của Xúy Vân
3, Nỗi xót xa, tự trách của Xúy
Vân
III. TỔNG KẾT
IV. MỞ RỘNG, LIÊN HỆ
V. CÂU HỎI

I.TÌM HIỂU CHUNG

I.TÌM HIỂU CHUNG
1,Tri thức ngữ văn :Chèo
Khái
niệm

Nhân vật

Chèo

Tích trò

Nguồn
gốc

Đặc
trưng
nghệ
thuật

a,Khái niệm-Nguồn gốc

Thế nào
là chèo?

Là một loại hình kịch hát múa dân gian,
kể chuyện, diễn kịch bằng hình thức
sinh khấu

a,Khái niệm-Nguồn gốc

Nguồn gốc

 Hình thức sơ khai của chèo
với tư cách là nghệ thuật
biểu diễn đã xuất hiện từ
khoảng thế kỉ X
 Phổ biến ở vùng đồng bằng
Bắc Bộ

b,Đặc trưng nghệ thuật
Nội dung,tư
tưởng
• Phản ảnh đời sống vật chất,
tâm hồn, tình cảm của con
người trong xã hội phong
kiến
• Ca ngợi những phẩm chất
đạo đức tốt đẹp của con
người
• Phê phán những thói hư tật
xấu trong xã hội
• Thể hiện sâu sắc tinh thần
nhân văn

Nghệ thuật
• Mang tính tổng hợp
• Có sự phối hợp giữa
nói, hát, múa và sự
hỗ trợ của các đạo
cụ, nhạc khí dân tộc
độc đáo trên cơ sở
một tích trò có sẵn

c, Tích trò
Yếu tố đầu tiên, quan
trọng nhất, điểm tựa
cho toàn bộ hoạt
động biểu diễn

Có tính ổn định
nhưng vẫn để ngỏ
khả năng thêm thắt,
bổ sung cho diễn viên

Tích trò của chèo
dân gian được xây
dựng dựa vào truyện
cổ tích hoặc truyện
thơ Nôm

Thể hiện các đề
tài sinh hoạt, đạo
đức gần gũi

Một số vở chèo nổi tiếng

Vở chèo
Quan Âm
Thị Kính

Vở chèo
Lưu Bình
Dương Lễ

Vở chèo Tấm Cám

d,Nhân vật

Gồm nhiều hạng
người trong xã hội,
có địa vị, nghề
nghiệp, giới tính,
tuổi tác khác nhau

Xét theo tính cách:
-Vai chín (tích cực)
-Vai lệch (tiêu cực)
Gây ấn tượng
mạnh nhất là
vai nữ và vai hề

Mỗi nhân vật tự
biểu hiện mình
bằng một số điệu
hát và múa đặc
trưng

Vai nữ

Vai hề

Hình ảnh 2 chú Hề  
trong “Lưu Bình – Dương Lễ”  

I.TÌM HIỂU CHUNG
2,Tích trò Kim Nham
Nêu cao bài học đạo lí
khi thể hiện quan hệ gia
đình, vợ chồng
Nội dung
Bộc lộ sự cảm thông
với thân phận của
người phụ nữ trong xã
hội nam quyền xưa

Tích trò
Kim Nham
Vị trí

Hội tụ tinh hoa nghệ
thuật chèo, giàu tính bi
kịch, đầy tiếng cười hài
hước

Kim Nham
là một nho
sinh, kết
duyên với
Xúy Vân

Kim Nham
miệt mài
đèn sách

Xúy Vân
sống cô
đơn

Kim Nham
chạy chữa
không
thành

Xúy Vân
được trả
tự do đi
tìm Trần
Phương

Xúy Vân
giả điên

Trần
Phương
bội hứa,
Xúy Vân
hóa điên
thật

Xúy Vân
bị Trần
Phương
tán tỉnh

Kết cục

I.TÌM HIỂU CHUNG
3,Lớp chèo Xúy Vân giả dại
a,Vị trí
• Lớp chèo thuộc loại
đỉnh cao trong vở chèo
Kim Nham
• Thể hiện cảnh Xúy Vân
tự dựng lên màn điên
loạn của chính mình

b,Chuỗi sự việc của trích đoạn

01

02

03

Màn giới thiệu
của Xúy Vân
với khán giả

Tình cảnh éo le, nỗi
đau khổ của Xúy
Vân hiện tại và
niềm mong ước của
nàng.

Nỗi ân hận, xót
xa và tự trách
của Xúy Vân

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
*Hoàn cảnh của Xúy Vân
Xúy Vân là con gái của viên huyện
Tể
Là người con gái tài giỏi, khéo léo, đảm
đang, ước mong có một gia đình đầm
ấm
Nàng được gả cho Kim Nham - một học
trò nghèo ở Nam Định

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
1, Màn giới thiệu của Xúy Vân với khán giả
Đau thiết thiệt van, 
Than cùng bà Nguyệt. 
Đành cho tê liệt
Chết mệt con đồng
Bắt đò sang sông
Bớ đò, bớ đò. 

Cách nói bóng gió về cuộc
hôn nhân với Kim Nham:
cuộc hôn nhân sắp đặt,
không có hạnh phúc
Tiếng kêu ai oán cho số
phận của mình, tiếng gọi
đò vang vọng=> gián tiếp
bày tỏ nỗi đau xót của Xúy
Vân

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
1, Màn giới thiệu của Xúy Vân với khán giả
Tôi kêu đò, đò nọ không thưa
Tôi càng chờ càng đợi, càng trưa chuyến đò”
Tiếng gọi đò tha thiết:
+ hình ảnh ẩn dụ: chuyến đò nhân duyên
+ hình ảnh cô gái càng chờ đợi, con đò càng không tới đã cụ thể
hoá sự bẽ bàng, lỡ dở của Xuý Vân.

Tâm trạng đau khổ vì mối tơ duyên, thiết tha
với hạnh phúc nhưng vô vọng.

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
1, Màn giới thiệu của Xúy Vân với khán giả
“ Chẳng nên gia thất thì về,
Ở làm chi mãi cho chúng chê, bạn cười”

Tự thấy mình vô nghĩa, lạc lõng trong gia đình Kim Nham
=>Xúy Vân như muốn "phá phách", muốn tự giải phóng

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
1, Màn giới thiệu của Xúy Vân với khán giả
“ Tôi chắp tay lạy bạn đừng cười
Tôi không trăng gió, lại gặp người gió trăng
Gió trăng thời mặc gió trăng
Ai ơi giữ lấy đạo hằng chớ quên”
Mượn cụm từ " trăng gió" để tự thanh minh
- Tấm lòng ngay thẳng của mình "tôi không trăng gió"– do
hoàn cảnh
- Sự bất biến trong đạo làm người của mình "giữ lấy đạo
hằng"
- Lời khẳng định lại được mở đầu bằng lời van xin tội
nghiệp
=> Tâm trạng đầy mâu thuẫn, bối rối của Xuý Vân

*Nguyên nhân dẫn đến hành động giả dại của Xúy Vân

Nguyên nhân trực tiếp:

Nguyên nhân sâu xa:

Lời xúi dục và hứa hẹn ngon ngọt

- Nỗi buồn chán, cô đơn khi phải

của Trần Phương - gã người tình

sống xa chồng

trăng hoa và đểu cáng

- Niềm khát khao cảnh sống êm
đềm, hạnh phúc của Xuý Vân

*Nhận xét
Xúy Vân có một hoàn cảnh éo le - hoàn
cảnh không hề hiếm gặp trong xã hội
phong kiến trọng nam khinh nữ. Hoàn
cảnh đó biến nàng từ một người đáng
thương thành một người có hành động
đáng trách, vì quá cô đơn mà tin theo lời
của gã Trần Phương trăng hoa, phụ Kim
Nham.

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
2, Tình cảnh éo le, nỗi đau khổ của Xúy Vân hiện
tại và niềm mong ước của nàng.
Đoạn xưng danh:
“ Chẳng giấu gì Xúy Vân là tôi,
Tuy dại dột, tài cao vô giá,
Thiên hạ đồn rằng tôi hát hay đã lạ
Ai cũng gọi là cô ả Xúy Vân ”

- Là người có tài cao vô giá
- Có giọng hát hay
=>Một cô gái đáng trân trọng

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
2, Tình cảnh éo le, nỗi đau khổ của Xúy Vân hiện
tại và niềm mong ước của nàng.
Bi kịch:
“Phụ Kim Nham, say đắm Trần
Phương
Nên đến nỗi điên cuồng, rồ dại”
- Xúy Vân rơi vào cảnh đau khổ khi bỏ chồng để theo
một người đàn ông khác.
- Một bên là cô gái trẻ đang độ tuổi thanh xuân, một bên
là nỗi đau tủi nhục bị ruồng bỏ
=> Thể hiện rõ tâm trạng tiếc nuối của Xuý Vân, chính bi
kịch này đã đẩy nàng vào thế “đến nỗi điên cuồng, rồ
dại”.

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
2, Tình cảnh éo le, nỗi đau khổ của Xúy Vân hiện
tại và niềm mong ước của nàng.
Trong điệu hát con gà rừng:
Con gà rừng, con gà rừng ăn lẫn với công
Đắng cay chẳng có chịu được, ức!
Mà để láng giềng ai hay?
- Sự không hòa hợp, không tương đồng giữa Xúy
Vân với gia đình Kim Nham
Þ Xúy Vân lạc lõng, đơn độc, không thể hòa nhập
cùng gia đình chồng
Þ Điều đó khiến nàng vô cùng đau khổ, buồn tủi

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
2, Tình cảnh éo le, nỗi đau khổ của Xúy Vân hiện
tại và niềm mong ước của nàng.
Trong điệu hát con gà rừng:
Con gà rừng, con gà rừng ăn lẫn với
công
Đắng cay chẳng có chịu được, ức!
Mà để láng giềng ai hay?
- Nỗi đau khổ của nàng không được ai thấu hiểu, chia sẻ
- Nỗi đau được trực tiếp bộc lộ qua từ “đắng cay” và “ức”
- Từ “ức” là tiếng đệm trong câu hát, vừa mô phỏng tiếng
kêu của con gà nghẹn thóc, vừa mang nghĩa bất bình, uất
ức.

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
2, Tình cảnh éo le, nỗi đau khổ của Xúy Vân hiện
tại và niềm mong ước của nàng.
Trong điệu hát con gà rừng:
Chờ cho bông lúa chín vàng
Để anh đi gặt, để nàng mang
cơm.
Đây là ước mơ khát vọng bình dị được sum vầy êm ấm,
hạnh phúc trong cảnh đời thường, đó cũng là định hướng
trong tương lai của nàng

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
2, Tình cảnh éo le, nỗi đau khổ của Xúy Vân hiện
tại và niềm mong ước của nàng.
Điệp ngữ:
Bông bông dắt, bông bông
díu
Xa xa lắc, xa xa líu

Duyên phận dắt díu, ràng buộc họ với
nhau, nhưng khát vọng của họ không
gặp nhau.

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
2, Tình cảnh éo le, nỗi đau khổ của Xúy Vân hiện
tại và niềm mong ước của nàng.
“Láng giềng ai hay , ức bởi xuân
huyên”

Sự trách giận với chính bố
mẹ nàng đã đẩy nàng vào
tình cảnh giở khóc giở cười
này. 

Câu hỏi thê lương
không lời đáp:” Láng
giềng ai hay?”

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
2, Tình cảnh éo le, nỗi đau khổ của Xúy Vân hiện
tại và niềm mong ước của nàng.
“Rủ nhau lên núi Thiên Thai
Thấy hai con quạ đang ăn xoài trên
cây”
- Hình ảnh con quạ đang ăn xoài trên cây có gì đó gần
gũi khăng khít, không thể tách rời.
- Việc rủ nhau lên núi Thiên thai là ước nguyện của
Xúy Vân được cùng Trần Phương có một cuộc sống xa
phàm tục, chỉ có hai người

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
3, Nỗi ân hận, xót xa và tự trách của Xúy Vân
“Tôi thương nhân ngãi
Tôi nhớ nhân tình
Đêm năm canh tôi thức cả vừa
năm
Than rằng nhân ngãi cựu tình tôi
đâu”
Trực tiếp bộc lộ tình cảm, nỗi nhớ thương dành cho nhân
tình
=> Luôn khao khát yêu thương

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
3, Nỗi ân hận, xót xa và tự trách của Xúy Vân
“Con cá rô nằm vũng chân trâu
Để cho năm bảy cần câu châu vào”

Xúy Vân bày tỏ sự bất lực, uất ức trước tình cảnh bế tắc,
tù đọng đầy bất trắc, vừa phản ánh sức nặng của áp lực
từ nhiều phía, thậm chí là từ chính khát vọng hạnh phúc
đang đè nặng tâm trạng Xúy Vân

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
3, Nỗi ân hận, xót xa và tự trách của Xúy Vân
*Lời hát ngược

Mọi sự được nhân vật nhìn theo một
logic ngược, phải đảo lại hoàn toàn thì
mới đúng với ghi nhận của tri giác thông
thường

+Ông Bụt – bẻ cổ con nai
+ Cái trứng gà – tha con quạ – ngồi trên
cây
+ Cái nón – cái kèo, cái cột
+ Dưới sông – bán bát
+ Trên biển – đốn gỗ – làm nhà
+ Cưỡi gà – đánh giặc
....

II.TÌM HIỂU CHI TIẾT
3, Nỗi ân hận, xót xa và tự trách của Xúy Vân
*Những câu hát ngược cuối
đoạn trích thể hiện:
• Sự vào vai điên dại của Xúy
Vân
• Một thực trạng nội tâm xáo
trộn, bất ổn, đầy trớ trêu
• Sự bế tắc, mất phương
hướng của nàng

NHẬN XÉT HÀNH ĐỘNG GIẢ DẠI CỦA XÚY VÂN

Với người phụ nữ, những khát
vọng mang tính chất “vượt rào”
lại càng bị ngăn trở, cấm đoán
ngặt nghèo. Đây là nguyên nhân
chính khiến Xuý Vân phải che
giấu động cơ và mong muốn thật
của mình dưới một hình thức tiêu
cực là giả dại.

NHẬN XÉT HÀNH ĐỘNG GIẢ DẠI CỦA XÚY VÂN

Việc khán giả bình dân xưa yêu
thích lớp chèo Xuý Vân giả dại
cho thấy câu chuyện của Xuý
Vân không phải là câu chuyện cá
biệt. Qua đây có thể nói, nhân vật
Xuý Vân đã nhận được sự đồng
cảm của bao nhiêu người.

III.TỔNG KẾT

1,Giá trị nội dung
Khắc họa thành công hình
ảnh hóa điên của nhân vật
Xúy Vân

Thể hiện những
quan niệm về gia
đình, đạo vợ chồng

Hoàn cảnh và thân phận của
người phụ nữ xưa cùng những
thiệt thòi của họ

Văn hóa làng xã của Bộc lộ niềm cảm thông
Việt Nam thuở xưa,
đối với người phụ nữ
coi trọng và khắt khe
trong xã hội xưa
đối với phẩm chất của
người phụ nữ.

2,Giá trị nghệ thuật

Thể hiện được
những đặc
trưng của thể
loại chèo

Ngôn từ được
thể hiện đa
dạng theo
nhiều cách

Giàu tính bi
kịch

IV.MỞ RỘNG, LIÊN HỆ

1. Đặc điểm của sân khấu chèo qua đoạn xưng
danh của Xúy Vân

Xưng danh
Hình thức giới thiệu, thể hiện nhân vật rất riêng biệt
của sân khấu dân gian Việt Nam.

Hình thức xưng danh này đáp ứng yêu cầu của khán giả
bình dân muốn nắm bắt nhanh chóng về loại, đặc điểm và
vai trò của nhân vật, ngay từ lúc nhân vật vừa xuất hiện
trên sân khấu (nhân vật thuộc vai chín (tích cực) hay vai
lệch (tiêu cực), tính cách ra sao, có vị trí thế nào trong
tích trò).

Xưng danh
Danh tính, quê quán, thân phận, gia cảnh, tính
cách,... của nhân vật
Qua lời chào hỏi kiểu như: “Chị em ơi!/ Ra đây có
phải xưng danh không nhỉ?” và tiếng đế: “Không
xưng danh, ai biết là ai?”, có thể nhận ra giữa khán
giả và sân khấu không có khoảng cách nào đáng kể.
Sân khấu là một không gian được hình thành tự
nhiên giữa vòng vây của khán giả, gây cảm tưởng
diễn viên là người vừa bước tách ra khỏi đám đông
để lên sàn diễn.

2. Đặc điểm của ngôn ngữ chèo được thể hiện
qua đoạn trích

Lời thoại nhân vật
Lời nói
Cách nói ví von giàu
tính tự sự trữ tình.
Ngôn ngữ đa thanh,
đa nghĩa.